Produkcja Wokalu, cz.5 – Efekty

Ostatnim etapem produkcji wokalu, o którym chcę wspomnieć, jest dodawanie efektów. Jest do dość szeroki temat, ponieważ samych efektów, które możemy dodać do wokalu, jest sporo, a do tego dochodzą jeszcze sposoby i techniki ich aplikowania, które są oddzielną historią.

Inna kwestia jest taka, że dobór efektów często bywa uzależniony od preferencji realizatora, muzyka czy producenta. Z drugiej strony, możemy też mówić o pewnych przyjętych konwencjach aplikowania efektów do wokalu ze względu na gatunek muzyczny.Postaram się opisać efekty używane najczęściej oraz nakreślić sytuacje, w których ich użycie jest wskazane.

O jakich efektach mowa?

Podzielmy je szybko na dwie grupy:

    • Przestrzenne – Pogłos i Delay
    • Inne…

Najpopularniejszymi efektami aplikowanymi do wokalu w miksie, będą bez wątpienia pogłos (reverb) i delay. Ich zastosowanie jest kluczowe w kwestii tworzenia przestrzeni i osadzania wokalu w miksie. O tym i o kilku innych aspektach z tym związanych, opowiadam w tych filmikach:

Jak Dodać Pogłos Do Wokalu?

Jak Dodać Delay Do Wokalu?

Te efekty pomagają nadać wokalowi pewnego kontekstu i mogą sprawić, że suchy i surowy wokal, po przetworzeniu przez w/w wtyczki, nie odstaje od reszty elementów. Czasem też stają one się czynnikiem spajającym poszczególne ścieżki i sprawiają, że wokal z miksem stają się jednością.

To, jakich konkretnie ustawień użyjemy, uzależnione jest w dużej mierze od konkretnego utworu (np. od jego tempa), stylu muzycznego i panujących trendów, etc. Dla przykładu, porównajcie sobie jakieś nagrania pop-rockowe z lat 80-tych, gdzie wokale (i werble) „pływały” w pogłosach (choć „tonęły” zdaje się być trafniejszym słowem) z nagraniami współczesnymi, gdzie ilość pogłosów jest minimalna, a wokale są bardzo mocno surowe i wyraziste – prosto w twarz. Tendencje zmieniają się wraz z rozwojem i ewolucją gatunków i czasem trzeba być ostrożnym, żeby nie popełnić gafy. Przykładem takiej wpadki może być dodanie pogłosu typu „hall” (długi i gesty) do wokalu w kawałku hip-hopowym – miałoby to mniej więcej taki sens, jak polanie lodów pistacjowych sosem myśliwskim…

Miejcie jednak na uwadze fakt, że jeśli słyszycie w jakimś utworze, że wokal jest zupełnie suchy, bez pogłosu, to możecie się bardzo mylić. Skromne, acz bardzo umiejętne dodanie pogłosu do głównego wokalu jest sztuką i bardzo często stosuje się taką technikę po to, aby wokal był bardzo wyraźny i czysty, ale podbarwiony delikatnie krótkim i minimalnym pogłosem, przez co brzmi bardzo profesjonalnie, ale nie słychać, że to reverb. Ostatnimi czasy panuje tendencja, aby dodać tylko tyle pogłosu, żeby po jego wyciszeniu „poczuć”, że czegoś brakuje.

Co do kwestii delay’a, różne są metody jego użycia. Jest to bardzo wszechstronny efekt, dzięki któremu można uzyskać diametralnie różne rezultaty. Bardzo krótkie i szybkie odbicia (ok. 15-30ms), potrafią oszukać nasze uszy i sprawić, że będziemy postrzegać wokal jako bardziej mięsisty, gęstszy i szerszy, a niekoniecznie znajdujący się w jakimś pomieszczeniu. Delikatne wydłużenie czasu odbić (ok. 40-60ms), może nadać wokalowi pewnej dozy charakteru muzyki lat 50tych czy 60tych, vide slap delay a’la Elvis Presley czy John Lennon.

Później wkraczamy już na typowe terytorium odbić, które są najczęściej synchronizowane z tempem sesji nadając wrażenia objętości, przestrzeni i głębi. A jeszcze ciekawiej się zrobi, gdy zautomatyzujemy pojawianie się delay’a tak, aby występował tylko na niektórych frazach (z reguły końcówkach wersów). Umiejętne użycie tego efektu dodaje naszemu wokalowi (i całemu miksowi) kolejnej warstwy produkcyjnej wynosząc go na wyższy poziom.

Jakich innych efektów możemy użyć?

Wszystko zależy od tego, jaki mamy cel. Pole manewru jest dość spore i nikt nie zabroni nam eksperymentowania, niczym nie ryzykujemy. Najwyżej nie zadziała i damy sobie spokój. Osobiście lubię eksperymenty wokalowe z przesterem (distortion), harmonizerem, doublerem, auto-panem, czasem z phaserem, a nawet z symulacją głośnika Leslie – wszystko jest kwestią spróbowania. Bywa, że poszerzam też bazę stereo grup wokali (chórki czy harmonie) używając takich wtyczek jak ‘stereo widener’. Zdarzają się sytuacje, kiedy odwrócony pogłos (reversed reverb) czy odwrócony delay, nadają się świetnie, a czasem za nic w świecie nie pasują.

Niezależnie od tego, jakiego z tych efektów użyję, zawsze kieruję się zasadą, że im mniej tym lepiej. Zazwyczaj stosuję tego typu efekty po to, żeby podkreślić w jakimś miejscu charakter danej sekcji czy konkretne słowa, ale zdarza się, że efekt staje się częścią brzmienia wokalu, jak na przykład ‘vocoder’.

Sami widzicie, że ciężko podać jakiekolwiek reguły użycia efektów – naprawdę jedyną drogą do sensownego użycia takich efektów, jest eksperymentowanie z nimi i wyciąganie wniosków.

Jak dodawać efekty w naszym DAW?

W filmiku Insert vs. Send przedstawiam typowe użycie insertów i wysyłek. Pogłos i Delay zazwyczaj umieszczam na dodatkowym kanale Aux In, który staje się powrotem efektów. Dzięki takiej konfiguracji, mogę wysłać wiele źródeł do jednej tylko instancji wtyczki i zaoszczędzić sporo mocy obliczeniowej swojego komputera. W sytuacji, kiedy wiem, że będę używał danego efektu tylko na jednej ścieżce, aplikuję go po prostu w punkcie insektowym na ścieżce, którą chcę zmodyfikować.

Podsumowanie

Przez ostatni tydzień bombardowałem Was informacjami o tym, jak podejść do obróbki wokalu i sprawić, że zabrzmi on tak, jak profesjonalne produkcje. Jestem świadomy, że nie da się tego przyswoić i nabrać w tym wprawy w tydzień czy w miesiąc. Teraz Wasza kolej na skorzystanie z tych informacji w praktyce, bo to jest najważniejszy element całego procesu.

Możecie wiedzieć bardzo dużo, ale bez godzin, dni i tygodni spędzonych przy praktycznym doszkalaniu i wypróbowywaniu różnych metod, niestety niewiele zyskacie.

Mam nadzieję, że informacje z serii Produkcja Wokalu okazały się przydatne i choć trochę pomogą Wam w dopracowywaniu lepiej i bardziej profesjonalnie brzmiących ścieżek wokalnych. Jak zawsze, liczę na krótki komentarz w temacie i z góry za nie dziękuję.

Pozostałe artykuły z tej serii:

Produkcja Wokalu, część 1 – Edycja

Produkcja Wokalu, część 2 – Strojenie
Produkcja Wokalu, część 3 – Korekcja
Produkcja Wokalu, część 4 – Kompresja

Zostawić komentarz ?

31 Komentarze.

  1. Anonymous

    Igor jesteś wielki!!! Tacy ludzie są potrzebni… Dzieki Tobie nauczylem sie w końcu wielu przydatnych rzeczy. Dziękuje i pozdrawiam

  2. Odnośnie tego minimalnego reverbu… wczoraj zrobiłem eksperyment. Włożyłem słuchawki i podałem sobie na odsłuch sygnał bezpośrednio z mikrofonu i po DAWie. Baaardzo PRO to zabrzmiało :D. Nie to żebym się śmiał, naprawdę mi się podobało :).

  3. Panie Anonim – bardzo sie ciesze. O to w tym wszystkim chodzi!
    xchomik – dobrze, ze Ci sie podobalo. A to zaledwia kropla w morzu.
    Pozdrawiam

  4. doktorsamuel

    siedzę na tym blogu prawie od rana czytam artykuł po artykule w związku z tym że najczęściej przebywam na hip-hop.pl forum o produkcji i tam roi się od pytań na które tu z łatwością można znaleźć odpowiedź i że tam ludzie z reguły słuchają moich rad/podpowiedzi na tyle na ile znam odpowiedź na zadawane pytania to teraz z łatwością będę mógł wskazać im miejsce gdzie znajdą odpowiedzi http://www.hip-hop.pl/forum/projector.php?forum=7&thread=13061719090291 masz reklamę bo strona jest tego warta

    • Gratuluję wytrwałości w czytaniu i bardzo dziękuję za darmową reklamę. Odwdzięczę się.

    • I słowa dotrzymuję 🙂 Sprawdź maila.

  5. Nie wiem gdzie zadać to pytanie, ten wpis wydaje mi się najbardziej odpowiedni. Czy wie może ktoś jak osiągnąć wokal w stylu Ozzy’ego Osbourne’a, Zakka Wylde’a, czy chociażby naszego polskiego Mech? Panowie używają jakiś specyficznych pogłosów, opóźnień itp. Proszę o jakieś wskazówki 😀

    • Ci panowie sporo partii dublują. Potem jest to bardzo dokładnie synchronizowane. OO swego czasu tez chyba lubił mocno chorus na wokalu. Podobny efekt można osiągnąć używając Waves Doubler. Acz to dopiero początek, bo co tam dokładnie jest użyte, to się nie dowiemy. Co do pogłosów i typowych delayów, to po prostu dobrze dobrane i świetnie brzmiące algorytmy, żadnych tajnych sztuczek.

    • Jak zwykle dzięki za odpowiedź. Nie wiesz czy są jakieś wtyczki do równania wokali? Kumpel mi mówił, że widział w studio plugin, który równał do siebie zdublowane wokale.

    • Jest na przyklad taka wtyczka, jak Vocalign od Synchro Arts, ale tania to ona nie jest… Zawsze mozna to zrobic samemu umiejetnie poslugujac sie algorytmami do rozciagania i zaciesniania audio (time-stretching, time-compressing/expanding). W PT masz Elastic Audio, ktore sie niezle sprawdza, w Logicu jest Flex Time, itd. Zajmuje to troche dluzej, ale nic nie kosztuje i masz pelna kontrole nad kazda sylaba.

    • O co chodzi z tym dublowaniem partii i ich synchronizowaniem ? Chodzi o to że łączymy np dwa zupełnie różne ujęcia wokalu ? No bo jeśli to ta sama ścieżka to co tu równać (rozciągać/zacieśniać) ?

    • Dublowanie polega na ponownym nagraniu tej samej partii na nowy slad. Nigdy nie zaspiewasz dokladnie tak samo, jak za pierwszym razem, zawsze beda jakies rozbieznosci. Zeby efekt dublowania byl wyrazny i ciekawy, trzeba pozniej ta kopie wyrownac wzgledem oryginalu – poprawic punktualnosc, poczatki i koncowki fraz, etc.

  6. Igor, na prawdę kawał dobrej roboty. Czytanie po kolei tych wszystkich artykułów zajęło mi na pewno jakieś ponad 1,5h ale opłacało się bardzo. Na razie z tego wszystkiego posiadam wiedzę teoretyczną, ale za parę dni wszystko będę praktykować po kolei. Jeszcze raz wielkie dzięki, bardzo przydały mi się Twoje artykuły. pozdrawiam !!

  7. Witam cię Igor.Mam pytanie. Jak najprościej i najlepiej jest dodać delay na same końcówki wokalu w całym numerze. Dzięki z góry za podpowiedz. A i jeszcze jedno. slyszalem niektóre wokale tak zgrane że reverb i delay (takie wrazenie) ze jest słyszalny prawie z tyłu dłowy a wokal po srodku z przodu. Co w takim przypadku zostało zastosowane?

    • Automatyzacją można tak zrobić. Np. włączyć\ wyłączyć send, zwiększyć\zmniejszyć poziom wysyłki czy zautomatyzować sam plugin delayu\reverbu.

      A z tym tyłem głowy to nie wiem, może dobrze ustawiony pogłos.

    • Tak, jak pisze R.O. – takie rzeczy załatwia się automatyką. Co do pogłosu z tyłu głowy, to możesz próbować z odwróceniem fazy na jednym kanale reverbu stereo. Tylko pamiętaj, że jak zrzucisz miks do mono, to ten pogłos Ci na 99% zniknie.

  8. Dzięki. A czy nie wchodzi w gre jakas kombinacja z odwracaniem fazy? Chodzi o ta bardzo szeroka panoramą pogłosu

    • DZIĘKI IGOR. A jaką wtyczką mógłbym odwrócić fazę

    • Każdą, która ma przycisk do odwrócenia fazy. Tylko pamiętaj, że to musi być wtyczka stereo, bo masz odwrócić fazę tylko na jednym kanale. W PT możesz to zrobić np. domyślnym EQ czy standardowym delayem stereo.

  9. Mam pytanie dnośnie poszezenia bazy stereo w wokalu lub dodanie harmonizera. Czy to się robi na wokalu głownym czy raczej na na dublu tej ścieżki a glówna pozostaje w samym środku nie tknięta?

  10. A tak wogóle to życzę wszystkim WESOŁYCH I POGODNYCH ŚWIĄT !!!

  11. wielbię Cię za te poradniki 🙂

    • Bez przesady 🙂 Bede zadowolony, jak wdrozysz nabyte informacje do swoich prac.

  12. doktorsamuel

    W związku z tym że zakamarki to najlepsza strona jaką znam dotycząca procesów produkcji to postanowiłem w pewnym sensie uzupełniać dane tematy darmowymi narzędziami które do tego służą
    mam nadzieję że igor się nie obrazi
    Darmowy REVERB
    Epicverb http://varietyofsound.wordpress.com/downloads/ jak wszystko od variety of sound wyśmienity reverb
    KR reverb CM http://www.kresearch.com/Cm-Series.htm kolejny ciekawy reverb
    OldSchoolVerb http://www.voxengo.com/product/oldskoolverb/ woxengo firma która robi wiele komercyjnych wtyczek udostępniła dobry reverb
    LiquidVerb http://www.kvraudio.com/product/liquid-verb-by-sonicxtc ciekawy reverb
    ModernFlashVerb http://antress.blogspot.com/ bardzo prosty reverb
    Simprev http://music.service-1.de/html/simprev-simple-reverb.html kolejny prosty reverb
    TAL reverb II i TAL reverb III http://kunz.corrupt.ch/products/tal-reverb dwa bardzo fajne reverby różniące się od siebie znacznie

    Darmowy DELAY
    Ambience http://www.hitsquad.com/smm/programs/AmbienceWin/ coś więcej niż delay
    Delay Studio KVR12 http://www.kvraudio.com/product/delay-studio-by-minimal-system-instruments potrójny delay
    Dust Bucket http://www.vst4free.com/free_vst.php?plugin=Dust_Bucket&id=1333 w miarę prosty delay
    Fusjon delay http://www.kvraudio.com/product/fusion-delay-by-sonicxtc trochę inne podejście do delaya
    KR delay CM http://www.kresearch.com/Cm-Series.htm
    NastyDLA mkll http://varietyofsound.wordpress.com/2010/10/25/nastydla-final-teaser-and-release-info/ najczęściej używany przeze mnie delay połączony z chorusem
    Watkat http://www.genuinesoundware.com/?a=showproduct&b=36 taśmowe echo warto sprawdzić
    bionic delay http://freemusicsoftware.org/1403 dobry darmowy delay

    Darmowy PHASER
    phazor http://www.adamszabo.com/phazor/ świetny phazer autorstwa Adama Szabo

  13. doktorsamuel

    sorry za Igora z małej litery

  14. Kozak artykuły.Podziwiam za włożenie w to tyle pracy,naprawde sporo z tego sie nauczyłem.Dzięki!!

Zostaw komentarz